|
Totale zonsverduistering op 22 juli 2009
Samen met de Leidse Sterrewacht organiseert Travelinck een eclipsreis naar China. Samen met een medewerker van de Leidse Sterrewacht reizen we in juli naar China om op 22 juli de grootste eclips van de 21ste eeuw over de aarde te zien trekken. De eclips trekt van de westkust van India via de Himalaya en centraal China naar de oostkust van China, vanwaar hij de Stille Oceaan oversteekt (zie kaart). Uiteraard zal de eclips het hoogtepunt van onze reis naar China zijn. We hebben een locatie uitgekozen bij Chengdu (zie kaart) in midden China. We zullen de eclips bekijken in de buurt van de berg Leshan, ver weg van de grote steden en hun luchtvervuiling. Hier zijn de ideale voorwaarden om de zonsverduistering waar te nemen. Natuurlijk zal deze hele dag in het teken staan van de eclips. De reis om de eclips heen bevat een exclusief China programma samengesteld met culturele en natuurlijke hoogtepunten, waar mogelijk met een link naar de astronomie.
China en de eclips
Een van de 10 beroemdste uitvindingen in China is het planetarium. Volgens de overlevering is het eerste planetarium ontworpen door een keizer uit de Yuan dynastie (1271-1368). Een bron meldt dat de astronoom Jamaluddin het planetarium bouwde, tegelijkertijd met de eeuwigdurende kalender. Het planetarium bestond uit een grote gesloten ruimte met sterren en sterrenbeelden aan de binnenkant. De gebruiker zat in een stoel die hing aan het plafond van de koepel. Chinese astrologen hadden al geavanceerde observatoria rond 2300 v.Chr. Het gadeslaan van een totale eclips was in China een belangrijke gebeurtenis. Het verschafte inzicht in de toekomstige gezondheid en succes van de keizer. Het was een belangrijke taak van de astroloog om de exacte datum te berekenen. Overgeleverde documenten uit 20 v.Chr. tonen aan dat Chinese astrologen begrepen wat de oorzaak van een eclips was en in het jaar 8 v.Chr. werden voorspellingen van een totale eclips gemaakt, gebruikmakend van de 135 maanden-cyclus. Vanaf 206 n.Chr. waren Chinese astrologen in staat om eclipsen te voorspellen door de baan van de maan te observeren. Chinese astronomie was primair een overheidsactiviteit. Het was de rol van een astronoom om de bewegingen van de maan, sterren en zon te bestuderen en ook de betekenis van astronomische fenomenen te interpreteren voor de keizer.
China en de Europese astronomie
In 1669 wordt keizer Kangxi geïnformeerd over ernstige gebreken bij de opstelling van de kalender voor het komende jaar, gemaakt door het Bureau van Astronomie. De kalender wordt gebruikt voor het vaststellen van de belangrijkste data die betrekking hebben op de landbouw en de keizer kondigt deze officiële data af bij zijn jaarlijkse bezoek aan de Tempel van het Hemels Altaar. Nauwkeurigheid van de kalender is een vereiste. Keizer Kangxi schrijft een test uit tussen Europese en Chinese astronomen om vast te stellen wie het meest nauwkeurig kan meten. De test moet drie dingen voorspellen: de lengte van de schaduw geworpen door een zonnewijzer bij een gegeven hoogte op het middaguur van een bepaalde dag, de absolute en relatieve posities van de zon en de planeten op een bepaalde dag en als laatste de exacte tijd van de aanstaande maansverduistering. De Chinese astronoom Yang en de Belgische jezuïet Ferdinand Verbiest worden aangewezen om de metingen te verrichten. Omdat Verbiest kan beschikken over meer geavanceerde telescopen en de meest recente data uit de Rudolphine Tabellen, wint hij de wedstrijd op alledrie de onderdelen. Yang verliest de wedstrijd en daarmee zijn leven.
Hierna ontstaat een vriendschap tussen Verbiest en de keizer en Verbiest geeft de keizer les in meetkunde, filosofie en muziek. Nadat de kwestie rond de kalender is opgelost, stelt Verbiest vervolgens een tabel op voor alle zons- en maansverduisteringen voor de komende 2000 jaar. Als blijk van waardering stelt de keizer Verbiest aan als hoofd van het keizerlijk observatorium. Verbiest vervangt de meetkundige apparatuur en ontwerpt zes nieuwe instrumenten: het altazumut, de heelal globe, het ecliptische armilla, het equatoriale armilla, het kwadrant altazimut en de sextant. Alle met een grote afmeting, gemaakt van brons en rijk gedecoreerd met bronzen draken ter ondersteuning. Ondanks hun gewicht waren ze makkelijk te bedienen, wat Verbiests technische kennis en kunde onderstreept.
|
